ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

«Στα Παλάτια της Κνωσού» με το Νίκο Καζαντζάκη

Δρ. Γεωργία Κακούρου Χρόνη

Στην εκπαιδευτικό Τριαντάφυλλη Δημάκου

Το Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού κήρυξε το 2017 «Έτος Νίκου Καζαντζάκη» για τα εξήντα χρόνια από τον θάνατό του. Εκδηλώσεις προς τιμήν του σπουδαίου διανοητή πραγματοποιήθηκαν στην Ελλάδα και σε πολλά μέρη του κόσμου. Στις 2 Μαρτίου 2018, η ΣΤ τάξη του 5ου Δημοτικού Σπάρτης παρουσίασε τη δουλειά δύο ετών προς τιμή του μεγάλου συγγραφέα.

 

Αλλά ας πιάσω το νήμα από την αρχή: Είχα την τύχη να γνωρίζω την Ελένη Καζαντζάκη και να έχουμε ανταλλάξει αρκετές επιστολές. Σε μία από αυτές είχε εσωκλείσει μία φωτογραφία που είχε τραβηχτεί στην Αντίπολη (Αntibes) και στην πίσω πλευρά της έφερε την ιδιόχειρη σημείωσή της: «Στην Antibes: στο Κουκούλι (στο μπαλκόνι του Νίκου) 1955. Ο πάντοτε ερωτεμένος παιχνιδιάρης! Με πολύ[1] αγάπη και θερμές ευχές ΕλΚ.».

Το «Κουκούλι», υπήρξε η τελευταία κατοικία που τους στέγασε από τον Ιούνιο του 1954. Γράφει ο Νίκος Καζαντζάκης στον Börje Knös: Αντίπολη, 20.1.1954 […] «Το σπιτάκι προχωράει· πολύ μικρό μα χαριτωμένο· το ονομάσαμε Κουκούλι. Cocon de ver à soie. Μπαίνεις σκουλήκι και βγαίνεις ψυχή (πεταλούδα) …».[2]

Τον Αύγουστο του 2016 έλαβα από την Αντίμπ δυο φωτογραφίες, από μία νεαρή κυρία που σήμερα ζει στον Λίβανο, τη Ματώ-Δέσποινα Ζουρντού.[3] Μου τις έστελνε με ιδιαίτερη συγκίνηση επισημαίνοντας ότι, όταν βρέθηκε στην Αντίμπ και αναζήτησε το σπίτι του Νίκου Καζαντζάκη, η καρδιά της χτυπούσε όπως τότε που ήταν να ανταμώσουμε στην τάξη για να μιλήσουμε για το βιβλίο του.

Αυτό το «τότε» ήταν το 1992. Είχαμε εκείνη τη χρονιά με τα παιδιά της ΣΤ τάξης του Δημοτικού διαβάσει το βιβλίο του Νίκου Καζαντζάκη «Στα παλάτια της Κνωσού» και το είχαμε παρουσιάσει στο κοινό της πόλης σε εκδήλωση που οργάνωσε η Πνευματική Εστία Σπάρτης, στις 4 Απριλίου του 1992, στην αίθουσα τελετών του Δημαρχείου.

Οι αναμνήσεις, τα έντονα βιώματα[4] έκαναν την Ματώ να ανατρέχει στις εργασίες της εκείνης της «ανάγνωσης» κάθε φορά που γινόταν λόγος για τον Καζαντζάκη. Ήταν οι δικές της ζωντανές μνήμες που με ώθησαν να επαναλάβουμε εκείνη την ανάγνωση. Το «πείραμα» εκπαιδευτικά είχε εξαιρετικό ενδιαφέρον. Πώς ανταποκρίνονται τα παιδιά της ίδιας ηλικίας στην ανάγνωση του ίδιου βιβλίου ύστερα από είκοσι έξι χρόνια; Πώς προσεγγίζεις τα παιδιά του 1992 και πώς του 2018; Η σύγκριση του τότε και του τώρα είναι εφικτή, αφού στο αρχείο μου έχω κρατήσει τις τοτινές και τις τωρινές εργασίες των παιδιών.

Πρόθεσή μου, ωστόσο, σ’ αυτό το κείμενο είναι να αναφερθώ στην πρόσφατη «ανάγνωση» που έγινε εφικτή χάρις στη Διευθύντρια του Σχολείου Αδαμαντία Αλέξη, την ένθερμη υποστήριξη του Συλλόγου Γονέων και Κηδεμόνων, τον ενθουσιασμό των εκπαιδευτικών, Τριαντάφυλλης Δημάκου και Μαρίας Χριστοδουλάκου, και την ομόθυμη αποδοχή της πρότασης από τα παιδιά. Αποφασίσαμε να «διαβάσουμε» το βιβλίο με τα παιδιά της Ε Δημοτικού για να απλώσουμε όλες τις δραστηριότητές μας με άνεση στον χρόνο και τις εντυπώσεις από αυτή την αναγνωστική περιπέτεια να τις παρουσιάσουν τα παιδιά ως μαθητές και μαθήτρεις πια της ΣΤ τάξης του Δημοτικού. Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε, όπως αναφέρθηκε, στις 2 Μαρτίου στο σχολείο τους με κοινό τους γονείς και τους φίλους τους.[5]

Η σκηνή ανοίγει! Ο αρχισυντάκτης μιας εφημερίδας περιμένει τους συνεργάτες του για να του παραδώσουν τα άρθρα που έχουν συγγράψει και θα αποτελέσουν την ύλη του ένθετου της εφημερίδας για τον πολιτισμό και που βέβαια θα είναι αφιερωμένο στο Έτος Καζαντζάκη. Τους γνωστοποιεί μάλιστα την απόφασή του να λάβουν μέρος και σε σχετικό διαγωνισμό εντύπων για το καλύτερο αφιέρωμα στον μεγάλο Κρητικό.

Οι αρθρογράφοι παρουσιάζουν τις δραστηριότητες μιας τάξης που μελέτησε το βιβλίο του Νίκου Καζαντζάκη «Στα παλάτια της Κνωσού». Ένας αναφέρεται στο περιεχόμενο του βιβλίου, άλλος στους ήρωες, άλλος στις διάφορες εκφάνσεις του μινωικού πολιτισμού, άλλος σκιαγραφεί έναν Μινωίτη, έναν Αθηναίο και έναν Δωριέα· κάποιος άλλος ανιχνεύει το πρόσωπο του συγγραφέα κάτω από τα λόγια των ηρώων του βιβλίου. Οι αρθρογράφοι επιμένουν και στην περιγραφή των «παράλληλων δραστηριοτήτων», όπως τις ονομάζουν· κυρίως σε δύο από αυτές που τα παιδιά ενεπνεύστηκαν από την εικονογράφηση του βιβλίου και από τον λαβύρινθο. Αυτή τη θεατρική παρουσίαση της «ανάγνωσης» του βιβλίου επινόησε η θεατρολόγος του σχολείου Κατερίνα Διακουμάκου.

Αλλά η ανάγνωση των παιδιών ήταν και «εικαστική» και «χορευτική» (οι δυο «παράλληλες δραστηριότητες»). Με αφόρμηση την εικονογράφηση του βιβλίου, που έχει φιλοτεχνήσει με τα υπέροχα χαρακτικά του ο Α. Τάσσος, τα παιδιά εκφράστηκαν και εικαστικά.

Η Αθηνά Αγοριανίτη, ζωγράφος-εκπαιδευτικός, δίδαξε στα παιδιά πώς να δημιουργήσουν τα δικά τους χαρακτικά. Εξαιρετικά ευρηματική, οργάνωσε με τα παιδιά την έκθεση των έργων τους, που εντυπωσίασε καθώς περιελάμβανε τυπώματα σε μήτρες από απλά υλικά (φελιζόλ και παλιά CD) με ωραίες συνθέσεις εμπνευσμένες από το βιβλίο. Η έκθεση συμπεριλάμβανε και μια σειρά από προτεινόμενα εξώφυλλα για το βιβλίο αποτέλεσμα ομαδικής εργασίας των παιδιών.

Και τέλος ο χορός! Το αφιέρωμα στον Νίκο Καζαντζάκη έκλεισε με τον Τσακώνικο που δίδαξε στα παιδιά ο γυμναστής τους Βασίλης Μανιατάκος. Ο Τσακώνικος είναι αρχαιοελληνικός χορός και κατά μία εκδοχή, από τις πολλές για την προέλευσή του, τον χόρεψε ο Θησέας με τους συντρόφους του για να αναπαραστήσει τον τρόπο που κατάφερε, αφού σκότωσε τον Μινώταυρο, να βγει από τον λαβύρινθο.

Έτσι η ανταπόκριση των παιδιών στη σχεδόν διετή «ανάγνωση» των «Παλατιών της Κνωσού» μορφοποιήθηκε με τον λόγο, τον δραματικό λόγο, τη ζωγραφική και τη χαρακτική, και τον χορό. Μικρά θαύματα που συντελούνται στο σχολείο με εκπαιδευτικούς που μπορούν και «φτερώνουν» τα παιδιά τους.

 

[1] Ο Νίκος Καζαντζάκης πείραζε την Ελένη για την ορθογραφία της, παρατηρώντας της ότι διέθετε «μεγάλη φαντασία». Μαρτυρία της ίδιας της Ελένης Καζαντζάκη.

[2] Ελένης Ν. Καζαντζάκη, «Νίκος Καζαντζάκης. Ο Ασυμβίβαστος», Εκδόσεις Ελένης Ν. Καζαντζάκη, Αθήνα 1977, σελ. 610.

[3] Η Ματώ θυμόταν τη φωτογραφία που μου είχε στείλει η Ελένη Καζαντζάκη και αποτελούσε μέρος του εποπτικού υλικού που είχα χρησιμοποιήσει στην τάξη. Σε μία από τις τοτινές συναντήσεις μας με τα παιδιά είχε παρευρεθεί και η Άννα Σικελιανού και είχε μιλήσει, σαν παραμύθι, όπως μπορεί να μιλήσει κανείς στα παιδιά για τη σχέση του Άγγελου Σικελιανού και του Νίκου Καζαντζάκη καθώς και για τη συγκατοίκησή τους στην Αίγινα. Η τοτινή διδασκαλία είχε πραγματοποιηθεί στο Ιδιωτικό Εκπαιδευτήριο «Πολυχρονάκου» στη Σπάρτη. Βλ. «Tα παιδιά του Δημοτικού διαβάζουν Kαζαντζάκη», περ. Διαδρομές, τεύχ. 29, Άνοιξη 1993, σσ. 32-36.

[5] Οι μεταθέσεις των εκπαιδευτικών δεν τάραξαν τη συνέχεια του προγράμματος και ευχαριστώ θερμά γι’ αυτό και το νέο διευθυντή του 5ου Δημοτικού Σχολείου Σπάρτης, κ. Φώτη Πολίτη, και το νέο εκπαιδευτικό της ΣΤ τάξης, κ. Παναγιώτη Κυριακούλια.

πηγή:presspublica

 

Εκτύπωση